Ειδικές μαθησιακές διαταραχές: Έχει το παιδί μου; Αν ναι, τι μπορώ να κάνω;

Δεν είναι λίγες οι φορές που ακούμε γονείς και δασκάλους να λένε ότι «αυτό το παιδί δεν παίρνει τα γράμματα» ή «είναι τεμπέλης και ανοργάνωτος» ή «μα πόσο αδιάφορος μπορεί να είναι για τα μαθήματά του;» Ωστόσο, θα πρέπει να λάβουμε υπόψη μας ότι κάποια παιδιά δεν συμβαδίζουν στην επίδοση με τους συμμαθητές τους λόγω της ύπαρξης ειδικών μαθησιακών δυσκολιών.

Οι Ειδικές Μαθησιακές Διαταραχές, είναι οι διαταραχές οι οποίες εκδηλώνονται με σημαντικές ελλείψεις στην εκμάθηση των σχολικών δεξιοτήτων με την παράλληλη αποτυχία ανάπτυξης κάποιας ικανότητας στην κατάλληλη ηλικία. Ο όρος αποτελεί όρο "ομπρέλα" καθότι αναφέρεται σε μια ανομοιογενή ομάδα διαταραχών, οι οποίες εκδηλώνονται με σημαντικές δυσκολίες στην κατάκτηση και τη χρήση δεξιοτήτων ακρόασης, ομιλίας, ανάγνωσης, γραφής, συλλογισμού ή μαθηματικής ικανότητας.

Οι διαταραχές αυτές είναι εγγενείς στο άτομο, αποδίδονται σε δυσλειτουργία του Κεντρικού Νευρικού Συστήματος και μπορεί να υπάρχουν καθ' όλη τη διάρκεια της ζωής. Μολονότι οφείλονται σε κληρονομικά αίτια σε ποσοστό 30 – 60%, παράγοντες όπως οι ευκαιρίες για μάθηση και η ποιότητα διδασκαλίας είναι σημαντικοί στην εμφάνιση και εξέλιξη αυτών των διαταραχών. Αναφορικά με τη συχνότητά τους, θα μπορούσαμε να πούμε ότι στη Δύση εμφανίζονται σε ποσοστό 5% περίπου και πιο συγκεκριμένα στην Ελλάδα, σε ποσοστό 30% περίπου.

Σύμφωνα με την Αμερικανική Ψυχιατρική Ένωση υπάρχουν τρεις τύποι μαθησιακών Διαταραχών:

1. Η Διαταραχή της Ανάγνωσης ή Δυσλεξία
2. Η Διαταραχή των Μαθηματικών ή Δυσαριθμησία
3. Η Διαταραχή της Γραπτής Έκφρασης


Οι μαθησιακές δυσκολίες μπορεί να συνυπάρχουν με προβλήματα σε συμπεριφορές αυτοελέγχου, καθώς και με προβλήματα κοινωνικής αντίληψης και κοινωνικής αλληλεπίδρασης, δίχως αυτά να συνιστούν από μόνα τους ενδείξεις ύπαρξης μαθησιακών δυσκολιών.

Τα πιο συνηθισμένα από αυτά είναι:

• η
Διαταραχή Ελλειμματικής Προσοχής – Υπερκινητικότητας (απροσεξία, υπερκινητικότητα, παρορμητικότητα)

οι Συναισθηματικές Διαταραχές (χαμηλή αυτοεκτίμηση, υψηλά ποσοστά άγχους και κατάθλιψης, σχολική φοβία)

• η
Παραπτωματική Συμπεριφορά (αντικοινωνικότητα, επιθετικότητα)

Οι μαθησιακές διαταραχές παρόλο που παρουσιάζονται σε πολύ νεαρή ηλικία, συνήθως δεν αναγνωρίζονται μέχρι το παιδί να φτάσει στη σχολική ηλικία. Επομένως, απαραίτητο κριτήριο προσδιορισμού τους είναι το παιδί να έχει ξεκινήσει τη φοίτησή του στην Α΄ Δημοτικού, να έχει φυσιολογικό δείκτη νοημοσύνης και να μην πάσχει από ψυχικές διαταραχές.

Μερικές ενδείξεις που θα πρέπει να σε προβληματίσουν:

• Το παιδί αργεί να κατανοήσει τον μηχανισμό της ανάγνωσης, ενώ ακόμα κι όταν τα καταφέρει η αναγνωστική του ταχύτητα είναι πιο αργή σε σύγκριση με τους συμμαθητές του

• Χάνει τη «γραμμή» που διαβάζει και γι’ αυτό συχνά υπογραμμίζει τις λέξεις με το δάχτυλό του

• Δυσκολεύεται στην κατανόηση του κειμένου

• Δεν τηρεί τα σημεία στίξης

• Δημιουργεί μια δική του λέξη αντικρίζοντας κάποια οικεία συλλαβή (π.χ. παιδί αντί παιδάκια, μαντήλι αντί καντήλι)

• Αντικαθιστά γράμματα στο γραπτό λόγο (π.χ. θ-δ, β-φ, γ-χ)

• Αντιστρέφει τη σειρά των γραμμάτων

• Παραλείπει συλλαβές ή γράμματα

• Δυσκολεύεται στην οριοθέτηση της γραφής

• Παραλείπει τόνους

• Έχει δυσκολία στη σωστή σύνταξη των προτάσεων

• Παρουσιάζει αδυναμία στην τήρηση ακόμα και βασικών κανόνων ορθογραφίας

Ωστόσο, εκτός από δυσκολίες στη γραφή και την ανάγνωση, το παιδί με ειδικές μαθησιακές δυσκολίες εμφανίζει μια σειρά δυσκολιών και σε άλλους τομείς.

Πιο συγκεκριμένα:

• Δυσκολεύεται στις αλληλουχίες (π.χ. τι έγινε πριν – μετά, εποχές, μέρες, μήνες)

• Δεν μπορεί να λειτουργήσει κάτω από πίεση ή να δεχτεί πολλές πληροφορίες μαζί

• Παρουσιάζει αδυναμία στη μνήμη

• Συχνά είναι ακατάστατο και αδυνατεί να οργανώσει τόσο τα πράγματά του όσο και τον χρόνο του

• Πολλές φορές χαρακτηρίζεται από διάσπαση προσοχής και υπερκινητικότητα

• Εμφανίζει δυσκολία στη συγκέντρωση και πρόωρη κόπωση

Ως γονιός γνωρίζεις το παιδί σου καλύτερα από τον καθένα. Σε περίπτωση που θεωρήσεις ότι "κάτι δεν πάει καλά" με τη μαθησιακή του πορεία μη διστάσεις να απευθυνθείς για αξιολόγηση σε κάποια από τις αρμόδιες διαγνωστικές υπηρεσίες. Ο
χρόνος αποτελεί σημαντικό παράγοντα στην πληρέστερη αποκατάσταση των μαθησιακών δυσκολιών. Φαίνεται πως εάν οι δυσκολίες εντοπιστούν και αξιολογηθούν εγκαίρως και εάν υλοποιηθεί ένα συστηματικό και εξατομικευμένο πρόγραμμα υποστήριξης του παιδιού από εξειδικευμένους επιστήμονες (ψυχολόγος, ειδικός παιδαγωγός, εργοθεραπευτής, λογοθεραπευτής), πάνω από 90% των παιδιών έχουν επιτυχή αποτελέσματα στη μαθησιακή τους πορεία! Διαφορετικά, εάν η διάγνωση και παρέμβαση πραγματοποιηθούν μετά την Ε' δημοτικού, τα παιδιά τείνουν να αντιμετωπίσουν σοβαρές δυσκολίες στη δευτεροβάθμια εκπαίδευση.

Τι να κάνεις εάν υποπτευθείς ότι το παιδί σου έχει μαθησιακές δυσκολίες:

• Συζήτησε τις ανησυχίες σου με τον εκπαιδευτικό του παιδιού και αναζητήστε κοινούς τρόπους αντιμετώπισης των δυσκολιών του παιδιού

• Κλείσε ένα ραντεβού με το Κέντρο Διαφοροδιάγνωσης, Διάγνωσης και Υποστήριξης (ΚΕΔΔΥ) όπου ανήκεις ή με ένα ιατροπαιδαγωγικό κέντρο της περιοχής σου ή με άλλον φορέα ο οποίος πλαισιώνεται από εξειδικευμένους επιστήμονες για την αξιολόγηση των μαθησιακών διαταραχών

Σε κάθε περίπτωση, επειδή οι δυσκολίες στη μάθηση επηρεάζουν αρνητικά όχι μόνο τη σχολική επίδοση του παιδιού, αλλά και τον συναισθηματικό του κόσμο, κρίνεται αναγκαία η έγκαιρη διάγνωση και παρέμβαση. Μέσα από ένα εξατομικευμένο πρόγραμμα παρέμβασης μπορούν να αξιοποιηθούν δημιουργικά τα δυνατά σημεία του παιδιού, έτσι ώστε να συμβαδίσει με τις ανάγκες του σχολείου, προστατεύοντας παράλληλα το αυτοσυναίσθημά του.